ايرج افشار
22
دفتر تاريخ ( مجموعه اسناد و منابع تاريخى ) ( فارسى )
كيچ اطاعت نمىكردند . مرحوم ميرزا مهدى خان سرهنگ مهندس اصفهانى در سفر بلوچستانش پنج روز آنها را محاصره كرده و مسخر ساخت . از آن زمان تاكنون ماليات خود را منظما مىپردازند . چنانكه نوشتيم همه قراى مزروعى سرباز بر كنار رودخانه واقع است و مردمش در زراعت مهارت دارند و درخور هرجا زراعت و غرس اشجار به عمل آوردهاند و از قبيل انبه و موز « 1 » و ساير اشجار هندوستانى به ثمر آوردهاند . ليكن هنوز عشر آنچه اين ناحيه استعداد آبادانى دارد آباد نشده است . كوهستان زيادى در ناحيهء سرباز است كه داراى شكار كوهى و كبك و تيهوى فراوان و صحراهايش آهو زياد دارد . ناحيهء نهم مكران هوايش گرم و رطوبى و خيلى بد آبوهواست و به مردم خارجه از وطن ناسازگار است و اين ناحيهء وسيعه به چند ناحيهء كوچك منقسم مىشود كه معتبرتر آنها قريهء قصر قند است . اين قريه قلعهء محكمى بر بالاى قلّهء كوهى دارد و محل حاكمنشين است . جمعيّتش دويست و سى خانوار است و داراى سه ناحيهء كوچك : قريه كه از توابع قصر قند است . هيت ، بگ ، شارك . ناحيهء مكران در سابق ايام از بيست و هشت رشته قنات و يك رودخانه مشروب مىشده ليكن اكنون ده رشته قنات آن ويران است . محصول شتوى اين ناحيه غلّه و صيفى شلتوك و باقلا به عمل مىآورند . اشجار آنجا أنبه ، نارنج ، ليموى آب ، زيتون ، موز ، انار ، انجير ، ترنج ، بكرائى ، جام « 2 » و نخل است . اما خرماى خوب ثمر نمىدهد . مواشى آنجا شتر ، گاو و گوسفند و الاغ است . [ 13 ب ]
--> ( 1 ) . موز ميوهاى است شبيه به خيار سبزه شيرينمزه . ( توضيح حاشيه ) ( 2 ) . جام درختش شبيه به درخت انبه است . ( ا . افشار ) ؛ تلفظ محلى : جم . ( خ . آريا ) درخت جم به بزرگى درخت انبه و گردو است . برگش از برگ انبه كوچكتر و لطيفتر است . ميوهاش كوچك و به شكل زغال اخته مىباشد درحالىكه ميوهء انبه خيلى بزرگتر است . درخت جم را در منطقهء جم و ريز دشتستان ديدهام . ( خ . آريا )